Turning the Turf

In mijn omgeving ligt momenteel veel turf op het land te drogen. Uitgespreid op het land, of opgebouwd in piramidevormige stapeltjes. Vorige week fietste ik over het smalle weggetje naar Aughnes en trof een man aan het werk, met een hooivork draaide hij de turf om. We maakten een praatje, hij stelde zich voor als John Paul. Hij vertelde dat hij veel turfland heeft, ook nog een stuk bij Bangor Erris. Voor hem is het een bron van inkomsten, niet alleen steekt hij de turf voor eigen gebruik, maar ook voor de verkoop. Het komt natuurlijk ook best veel voor dat mensen wel turf nodig hebben of willen gebruiken, maar zelf niet (meer) in staat zijn de zware lichamelijke arbeid op de bog te verrichten.
Hij vertelt mij dat hij tijdens het graven eens op iets hard en bruins stootte. Aanvankelijk dacht hij dat het een bierflesje was, maar na het volledig te hebben uitgegraven, bleek het een houten beker te zijn. Hij bracht het  naar het National Museum waar al snel duidelijk werd dat het ging om een avondmaalsbeker uit de 16e eeuw. Voorwerpen, voedsel en zelfs lichamen worden heel af en toe gevonden in het veen, eeuwenlang goed geconserveerd. Hierover in een andere blog meer. John Paul vindt het goed dat ik wat foto’s maak, ook van zijn twee helpers die even later ook arriveren. Ook stemmen de drie mannen in met een wat uitgebreider gesprek op een ander moment, hiervoor mag ik ze later nog eens  benaderen.

Afgelopen donderdag en vrijdag heb ik mijn buurman en huisbaas Christy geholpen met het keren van zijn turf. Ik wilde het zelf wel eens ervaren en bovendien wil ik graag iets terugdoen voor mijn aardige behulpzame buren. Het was zwaar werk en belastend voor de rug. Maar toch ook wel fijn, zo buiten werken, wetende dat mijn inspanning zou bijdragen aan een warm huis voor mijn buren en mijzelf het komende jaar!  Donderdag was een warme zomerse dag, met een strakblauwe lucht. Af en toe nemen we even pauze om wat te drinken en te eten. Christy drinkt een biertje en biedt mij ook een flesje aan, maar ik hou het maar bij water, ik ben bang dat ik geen turfmoot meer omgekeerd krijg wanneer ik alcohol drink in de zon. Wel maak ik even een foto van Christy. Later staat hij erop ook een foto van mij te maken. Omdat hij niet zo digitaal is ingesteld, geef ik hem mijn Iphone, dat gaat prima.

We praten veel, ik leer hem wat beter kennen en ik vraag hem honderduit over turf. Heb je niet zo'n interesse in het technisch verhaal over turfsteken, sla dan de schuingedrukte teksten even over.

Vroeger werd de turf met de hand gestoken, met een ‘slean'.  Dit komt bijna niet meer voor, nog een enkeling doet het op deze manier. Ik hoop wel iemand te vinden voor mijn project, dat zou mooi zijn. Tegenwoordig wordt het veelal machinaal gedaan. Er zijn twee soorten machines, een sausage machine en een hopper. Ik had me al eens afgevraagd, wanneer ik de keurige langer rijen turf te drogen zag liggen, op welke plek de turf was gestoken. Ik zag namelijk geen brede geul of gat in de grond. De sausage machine graaft met een soort draaiend mes 4 foot (±1,25 m)  diep in de grond, waarna de opgegraven turf meteen in een soort trechter terecht komt, die het uitspuwt als lange worsten van zo’n 10 cm breed. Deze machine laat een smalle geul achter van ongeveer 5 cm. Na het graven sluit het veen zich na enige tijd weer vanzelf en is na een tijdje niets meer van de geul zichtbaar. Wanneer dit proces zich jaar na jaar herhaalt, dan daalt het veen, tot het te ondiep is geworden voor deze methode. Zie het onderstaande filmpje dat ik vond op YouTube:

https://youtu.be/c9pdC2ePARE

In een vorige blog vertelde ik al eens over de hopper. Bij deze methode wordt de turf met een graafmachine uitgegraven, waarna het in de grote bak van de hopper wordt gegooid, die het vervolgens ook uitspuugt in lange worsten. De turf van Christy is gestoken met een Sausage machine. 

Christy vertelt dat hij eigenaar is van zijn bog, zijn veenland. Hij wijst in de verte, tot hoever zijn land loopt. Maatregelen van de overheid wat betreft het intrekken van Turbary rights zijn dus niet van toepassing op hem. Hij kan met zijn land doen wat hij wil. In deze regio zijn veel mensen eigenaar van hun bog. Ik zal dus op zoek moeten in andere regio's naar mensen die wel te maken hebben met deze Turbary rights en het eventuele intrekken ervan.

Christy legt me het proces van het turfsteken en oogsten nog eens uit. Na het steken, wordt het uitgespreid op het land om te drogen en uit te harden. Dit duurt doorgaans één tot twee weken, daarna kan de turf worden gedraaid, zodat ook de ander kant kan drogen. Wanneer de omstandigheden goed zijn, dat betekent, veel wind en zon, dan is de turf daarna goed gedroogd en kan worden geoogst. Is de turf nog niet voldoende gedroogd, dan moeten de turfmoten worden opgestapeld met de lange zijde naar boven, in een puntige stapel, footing genoemd, of horizontaal, om en om, zodat de wind er goed door kan waaien. Is de turf daarna goed gedroogd, dan wordt het in grote stapels langs de weg gelegd, waarna het met traktor en aanhangwagen kan worden opgehaald.

Die donderdag hebben we om 17.00 uur in de middag de helft van de turf gekeerd. Wanneer ik naar huis fiets, staat Theresa, de buurvrouw me al op te wachten en troont me mee naar binnen voor een kop thee en sandwiches en stukken pizza. De volgende dag ben ik weer van de partij op de bog van Christy. Gelukkig is het dan wat minder warm en is er bewolking. Dat is wel zo fijn werken. Het lukt om alle turf te keren, de klus is geklaard.  Het licht is erg apart die dag, pastelkleurige vloeiende wolken kleuren de horizon, gelukkig heb ik mijn camera weer bij me. Na thuiskomst staat Theresa me opnieuw op te wachten en vraagt of ik forel lust? Forel en zalm wordt hier veel gevangen, ook in de river Owenduff, hier praktisch op de hoek. Zo’n drie kwartier later komt ze een bord met een flinke forel en aardappelen brengen. Ik heb heerlijk gegeten!